Het landschap aan het woord

Vondsten

Jullie kunnen nog eeuwen, miljoenen jaren vooruit om mijn geheimen en alles wat ik in me heb te ontdekken en te begrijpen. Als je de tijd van leven hebt tenminste. 

Jullie mensen stoppen me ook steeds maar weer dingen toe. Niet alleen plastic, resten van alles en nog wat, maar ook de dingen die bij jullie leven horen en van alles over jezelf kunnen vertellen. 

Vondsten noemen jullie dat, opgravingen en archeologische resten. 

Dat zijn niet alleen die grote dingen zoals de IJsselkogge die bij Kampen is gevonden. Wat moeten ze ermee? Dat is ook wat, eerst poepie duur conserveren en een beetje restaureren en dan? Etaleren? Maar waar en hoe? Wie betaalt het en welk verhaal moet er bij worden verteld?  Er vaart toch al een replica-Kogge rond die bij iedere gelegenheid en op/in/voor iedere merchandising verschijnt. We zijn er supertrots op. 

Of een andere opgraving, het kwadrant van Zutphen. Blijkbaar een instrument dat ook al met jullie Hanzetijd te maken had. “Het instrument was bruikbaar tussen de 51ste en 63ste breedtegraad en dat is precies het Hanzegebied tussen Vlaanderen (Brugge) en Noorwegen (iets boven Bergen) waarin de Zutphense kooplieden actief waren.” (tekst toelichting Stedelijk Museum Zutphen). Hoe het gebruikt moet worden? Huub Stapel die op de TV de IJssel afvaart en her en der de bijzondere plekken en mensen uitlicht, deed net of hij het begreep toen hem de werking werd uitgelegd. 

De Kogge en het kwadrant zijn van die bijzondere vondsten. Maar ik heb zoveel in me. 

Ik zag een paar jaar geleden een verzameling scherven van potten en flessen, kunstig tentoongesteld, die een jong stel op druilerige zondagmiddag al speurend in de uitwaarden van de IJssel had verzameld. Geen metaaldetectors maar gewoon, kijken en krabben. 

Allemaal kunststukjes, je maakt er maar zo een collier van. De voorwerpen zijn ook allemaal stukjes geschiedenis: waarvoor gebruikt, door wie, hoe komt het hier terecht? 

Laten we eens kijken hoe dat werkt. 

Kijken en de juiste vragen stellen, daar begint het mee. Dat is misschien gelijk het moeilijkste, want wat wil je weten, wat zou belangrijk kunnen zijn? Het opzoeken is daarna eigenlijk een fluitje van een cent met internet en straks is nog makkelijker, dan kan A.I. dat doen. 

Dit plaatje. Ik heb het alleen als een foto. Het moet ergens opgezeten hebben, een stuk hout, een stukje metaal? Het komt van hier in de buurt maar waar en hoe? Weet ook niet waar het is gevonden. 

Het is aangetast maar ook niet heel erg. Heeft niet eeuwenlang in de grond gezeten, is eerder verweerd en door vocht aangetast, getuige de vlekken en roest mn de schroefkoppen. Het email is nog goed geconserveerd. Het moet dus wel een ‘voornaam’ voorwerp zijn waar het op zat, want het is niet zomaar een metalen of tinnen plaatje. 

Wat staat er: 

R. Verlaak - Pinon, Poêlerie, Hasselt 

Eerste idee: Hier gevonden, dus Hasselt boven Zwolle. 

Maar dat Frans? Poelerie, - het accent circonflexe zie je even over het hoofd - dat zal wel een kippenslager zijn. Een chique. Hasselt was natuurlijk bijzonder, een stadje. Hoe zou die in Hasselt terecht komen? Het zijn vast Hugonoten of Joodse handelaren. Biblebelt. Verlaak uit Hasselt of Zwartsluis is getrouwd met de dochter van een handelaar die in de vleesbusiness zijn emplooi  had gevonden. 

Als je het internet er bij haalt blijkt het toch wel wat anders. Poelerie is niets met kippen maar met kachels. Het blijkt een ijzer-, witgoed- en stovenhandel en niet in Hasselt hier, maar in België op de Kiekenmarkt, nu Fruitmarkt 3. Dan past het veel beter. Renier Verlaak getrouwd met Pinon een Waalse. Adverteerde ten tijde van Groote Oorlog en later. 

Kortom het plaatje heeft waarschijnlijk op een huishoudelijk voorwerp gezeten. Dat dacht ik, maar later bleek het op een bascule te hebben gezeten, een beetje een chique.

Dus, beste mensen, twee lessen: 

Graaf en spit, want ik heb als landschap, als aarde nog zoveel in me waar je geen weet van hebt. En begin bij de rivier die alles meeneemt. Die sleept alles mee van ver en dichtbij, van heel lang geleden en van zojuist. Zoals ‘Het been in de IJssel’. 

Fantaseer en redeneer naar hartenlust bij de dingen die je tegenkomt. Want daarvan leer je misschien nog wel meer dan van al die dingen die meer of minder waar zijn. 

NB  We moeten in 'de IJssel anders' een rubriek beginnen met ‘gevonden voorwerpen’. Ze mogen waardeloos zijn.

Gerard Hendrix