Het Landschap aan het woord

de IJssel als plek van geloof en spiritualiteit 

In de geschiedenis van het Christendom speelt de IJsselstreek een hele bijzondere rol. Het lijkt er op alsof er van die plaatsen zijn die vanuit zichzelf al inspirerend zijn en die keer op keer mensen tot bezieling brengen, alsof het landschap zelf al iets van de goddelijke aanwezigheid ademt. 
De IJsselstreek, tussen Arnhem en Kampen, met een heel eigen vorm van spiritualiteit en geloof, is zo’n voorbeeld. 

Het kan geen toeval zijn dat de grote christelijke hervormingsbeweging van de Moderne Devotie zich zo sterk langs de oevers van de IJssel ontwikkeld heeft. Tot vandaag de dag inspireert en imponeert de rivier. Juist door de vanzelfsprekendheid waarmee zij zich een weg door het landschap baant, zonder spectaculaire stroomversnellingen of indrukwekkende hoogteverschillen, eerder integendeel: eerder de rust van het stromen, die tot voorbeeld strekt van allen die zoeken naar het diepste in zichzelf, de ander en de wereld, en in God.  In een wereld die vaak door onrust en crisis wordt gekenmerkt.  

Was dat niet juist het geheim, van de navolgers van Christus rond de IJssel, van de Zusters en Broeders van het Gemene Leven, dat ze niets hoogdravends wilden nastreven, maar juist dicht en nuchter bij het leven wilden staan. Bijna zoals de rivier zelf, bescheiden en sober, die als geen ander contact maakt met het landschap om haar heen.  
In de ogen van velen was de Moderne Devotie net iets te dicht bij de grond. Geen grote speculaties of visioenen, maar oog krijgen voor de kleine dingen in het dagelijkse leven. 
Juist een dergelijk geloof lijkt in onze dagen meer dan ooit nodig. Met grootse visioenen hebben wij het wel gehad. De mystiek aan de IJssel laat zien dat geloof en spiritualiteit niet noodzakelijk met grootse visioenen gepaard hoeft te gaan. Je geroepen weten door Christus die roept aan de overkant van de rivier. ‘Gehoorzaam luisterend', je voortdurend door Christus op sleeptouw laten nemen langs een rivier die in haar stromend voortbewegen nooit hetzelfde is. Ons leven speelt zich af aan de oever van talloze rivieren, waar het weer, de jaargetijden, en de dagen voortdurend wisselen. Op zoek naar de bron van de rivier, van ‘levend water‘ kunnen wij het voortstromende water niet in onze blik vasthouden, totdat wij in het voetspoor van Christus thuiskomen bij God. Juist op onze, soms eenzame, tocht langs de rivier worden wij omgeven door navolgers van Christus, zoals Thomas à Kempis, Geert Grote, en Dirc van Herxen. Medebroeders en medezusters met aandacht en zorg voor onze medemensen, in wie het gelaat van Christus oplicht. “Al wat gij aan de minste van mijn broeders en zusters hebt gedaan, hebt gij voor mij gedaan’’.  
Het grootste geschenk van de IJssel- Moderne Devotie aan het christelijk leven en denken, is terug te vinden in hun zorg voor de verspreiding van geloofsboeken en mystieke literatuur. Boeken die grote invloed hebben gehad in Europa, en vervolgens in de hele wereld ! Tot de dag van vandaag gaat die invloed door. Het boek 'De navolging van Christus' van Thomas van Kempen is daar het belangrijkste, en meest vertaalde, voorbeeld van. 

Eerste paragraaf uit Mystiek aan de IJssel, Hoofdstuk 1. De eerste roepende woorden. 

"Kom, volg mij ( Marcus 1 : 17b ) 

 Aan de oever van de rivier zie ik mijn geliefde Heer staan. Hij nadert tot mij als een bron naar de rivier, als de rivier naar de zee. Ik kan mijn geliefde Heer niet stoppen, de bron blijft stromen, overvloedig, en zonder ophouden. Hoe kan ik deze bron van liefde ontvangen ? Hoe kan ik deze bron van overvloed tegemoet gaan ? Ik wil mijn Heer wel omhelzen, maar de verschillen tussen ons zijn te groot. Toch komt mijn geliefde dichterbij. De stilte van de ontmoeting omgeeft ons. Alleen het rustgevende geluid van de stromende rivier is nog te horen, totdat de woorden klinken. ‘'Kom, volg Mij!"  Een voor een stromen de drie woorden binnen."

Mink de Vries