Het Landschap aan het woord

de IJssel bovenstrooms

De mooiste rotonde in Nederland is ‘Velperbroek’ bij Arnhem. Niet zozeer esthetisch, maar omdat je dan de A348 opgaat richting Zutphen. De verleiding om in de uitdraaiende bocht van de rotonde nog iets extra gas te geven is groot, te meer omdat je de IJssel nog sneller in beeld krijgt. ’s-Avonds terugrijdend vanuit mijn werk werd ik er altijd blij van. 

Je ziet en hoort haar water stromen langs de oevers…….zij fluistert:

 

“In mijn uiterwaarden links staat de oude vervallen steenfabriek er als een geraamte bij. Ooit was dit terrein bedoeld als woonwijk, vervolgens als vakantiepark en nu is er, dacht ik,  nog een optie als logistiek overslagpunt?  Hoe dan ook siert dit industrieel monument nog steeds mijn uiterwaarden. De vraag is hoe lang nog?

Verderop zijn mijn direct aan de oever gelegen uiterwaarden vrijwel allemaal natuurland geworden; hier een daar een ‘biologische koe’ en een grazend paard. Het pontje bij Rheden zet de fietser over; niet alleen de  toerist, maar vooral de scholier en werkenden kruisen mijn koers. Helaas zie ik toch nog Engels raaigras op mijn vaarweg. Veel groene saaiheid om mij heen. Weinig bloemen, vogelsoorten, al wordt het hier en daar wat beter. Helaas kan ik niet alles meer zien, de dijken zijn hoog geworden na de overstromingen in 1995.

De kerktoren van de Hanzestad Doesburg zie ik nog goed; een stabiel punt op dit traject. Deze, op vier na hoogste toren in Nederland is van oudsher een baken in mijn vallei, richtingaanwijzer voor de reiziger.

Na de dijkverzwaring heeft het industrie- en overslagterrein bij Doesburg plaatsgemaakt voor wonen en wandelen. De mensen hebben nu een prachtig uitzicht over mijn vallei. Geen wonder dat zij daar graag wonen. Omgekeerd is mijn zicht op Doesburg vanaf de IJssel ook verbeterd. Behalve de oude GTW-loods (Gelderse Tramwegen) bij de haven zijn de pakhuizen en fabriekjes verdwenen. De architect Natalini heeft zijn best gedaan. Italië aan de IJssel! 

De hoogten van de appartementsgebouwen zijn binnen de perken gebleven. Ik behoud goed zicht op de toren, die dominant in de rondte blijft kijken. 

Natalini Doesburg

Van de oudere huizen zijn alleen de bovenste verdiepingen achter de dijk nu nog zichtbaar. De bewoners hebben in ieder geval geen natte voeten meer en kunnen mij ook niet meer zien. Of… zijn zij boven gaan wonen? Bij veel smeltwater in het voorjaar stromen nu alleen de uiterwaarden richting het Veluwemassief over; de overkant.

Wanneer ik mijn hals rek richting Ellecom, zie ik een paar honderd meter over de dijk de watergeulen en bosschages in het weidegebied. Een van die geulen, ’t Lamme Water,  vroor ’s-winters altijd dicht. Schaatsen dus. Nu is de grondwaterstand te laag en hebben de planten en het riet de overhand gekregen. Schaatsen is daar niet meer mogelijk.

Oh, even terug stroomopwaarts nog, ik zou het bijna vergeten. Wanneer we bij de passantenhaven van Doesburg rechts afslaan, achter de gieterij, ontmoeten we mijn belangrijke collega, de Oude IJsel. In heel vroeger tijden voorzag zij mij, als onderdeel van Rijn van water en stroomde ik zowel naar Zwolle als naar Arnhem. Eeuwen later brachten we ijzererts via de Oude IJssel naar de gieterijen in de Achterhoek. Nu ontmoeten we elkaar dagelijks bij de sluisdoorgang.

Economisch is dit waterkruispunt niet meer zo belangrijk voor de industrie. Wel voor de vissen en watermanagement. Bij de sluis heeft het Waterschap e.a. de grootste vispassage (54 traptreden en vijf meter hoogteverschil) in Nederland gebouwd. 

Vistrap Doesburg

Een interessant bouwsel waardoor ‘de vis’  nu heen en weer kan pendelen tussen ons. Voor het vasthouden en lozen van water is ons kruispunt ook van belang. Enfin, verder nu!

We stromen onder de IJsselbrug door. Rechts zien we direct een landschap ontsierende 32 meter hoge containerkraan van Rotra, Kuehne Nagel. Grenzend aan een Natura 2000 gebied. Plannen voor uitbreiding met nog zo’n kraan en hoge ‘opslagdozen’ zijn in voorbereiding. Stel je het zicht vanuit Dieren/Olburgen richting Doesburg eens voor! Een aantal bewoners in de vallei voert actie voor mij en juridische procedures zijn in gang gezet. Al met al ben ik hoopvol dat mijn waarden over 100 jaar er nog mooi bijliggen.

De vallei waarin ik stroom, is bij vlagen prachtig en soms ook tenenkrommend aangetast. Zo doet ook de recreatie een duit in het zakje! De noordelijke kanalisatie, richting Dieren, kent aan de dode arm van de IJssel veel verblijfsrecreatie. Gelukkig kan ik dat niet zien; mijn ‘arm’ wel. Het boerenland wordt steeds meer verdrongen door recreatiebungalows op opgehoogd land. Een (te) forse  ingreep in het land. Achter mijn rug, bij Giesbeek het zelfde laken en pak. De vraag is of het traject tussen Arnhem en Giesbeek over 30 jaar niet overgecultiveerd is. 

Wie let nog meer op mijn zaak? Particulieren, Middachten, Twickel, Gestichten Doesburg, Rijkswaterstaat, Provincie en gemeenten? Wees een beetje zuinig op mijn historie en mijn toekomst.”

Wybo Masselink